एटापल्ली/अहेरी विशेष प्रतिनिधी दिनांक 11 ऑगस्ट 2026
जिल्ह्यातील दुर्गम भागात कोट्यवधी रुपये खर्चून उभारण्यात येणाऱ्या रस्ते आणि पुलांच्या कामांच्या गुणवत्तेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. कोठी-कोरनार येथील नदीवरील पूल खचल्याची घटना ताजी असतानाच एटापल्ली तालुक्यातील कांदोळी गावाजवळील बांडिया नदीवरील पूलही खचण्याच्या स्थितीत असल्याचे समोर आले आहे. कांदोळी गावापासून ताडगावच्या दिशेने सुमारे दोन किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या पुलाच्या मध्यभागातील स्लॅब दबला असून, पुलाच्या संरचनेत निर्माण झालेली ही गंभीर स्थिती भविष्यातील मोठ्या दुर्घटनेची शक्यता निर्माण करणारी आहे. विशेष म्हणजे नागरिकांच्या अनेक वर्षांच्या मागणीनंतर आणि कोट्यवधी रुपये खर्च करून उभारण्यात आलेल्या या पुलाची अवघ्या काही वर्षांतच अशी अवस्था झाल्याने बांधकामाच्या दर्जाबाबतच आता गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
एटापल्ली आणि भामरागड या दोन महत्त्वाच्या तालुक्यांना जोडणाऱ्या मार्गावरील हा पूल परिसरातील नागरिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. पूर्वी या नदीवरून वाहतुकीसाठी नागरिकांना मोठा वळसा घ्यावा लागत होता. पुलाचे बांधकाम झाल्यानंतर परिसरातील नागरिकांचा जवळपास ५० किलोमीटरचा अतिरिक्त प्रवास कमी झाला होता. त्यामुळे हा पूल केवळ काँक्रीटची संरचना नसून दुर्गम भागातील हजारो नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा आधार बनला होता. मात्र, ज्या पुलामुळे नागरिकांचा प्रवास सुकर झाला, त्याच पुलाच्या मध्यभागातील स्लॅबला आता गंभीर स्वरूपाचा धोका निर्माण झाल्याने नागरिकांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे.
पुलाच्या मध्यभागी स्लॅब दबल्याचे दिसून येत असून, ही बाब केवळ किरकोळ दुरुस्ती करून दुर्लक्षित करण्यासारखी नाही. पुलाच्या संरचनेवर त्याचा नेमका किती परिणाम झाला आहे, पुलाची भारवाहक क्षमता किती शिल्लक आहे आणि पुलावरून सध्या वाहतूक सुरू ठेवणे सुरक्षित आहे का, याची तातडीने तांत्रिक तपासणी होणे गरजेचे आहे. कारण पुलाचा एखादा भाग खचत असल्याचे दिसत असताना त्याकडे वेळीच लक्ष न दिल्यास पुढील काळात परिस्थिती अधिक गंभीर होऊ शकते. विशेषतः पावसाळ्यात नदीच्या पाण्याचा वाढणारा प्रवाह, पुराचा दबाव आणि पुलावरून होणारी वाहतूक यामुळे आधीच कमकुवत झालेल्या संरचनेवर अतिरिक्त ताण येण्याची शक्यता आहे.
कांदोळी-ताडगाव-भामरागड हा मार्ग आधीच खराब रस्त्यामुळे नागरिकांसाठी डोकेदुखी ठरला आहे. अनेक ठिकाणी रस्त्याची दुरवस्था, खड्डे आणि वाहतुकीच्या अडचणींचा सामना नागरिकांना करावा लागत आहे. त्यातच आता बांडिया नदीवरील पूलही खचण्याच्या स्थितीत आल्याने या भागातील नागरिकांच्या अडचणीत आणखी भर पडली आहे. या मार्गावर शेतकरी, विद्यार्थी, व्यापारी, रुग्ण तसेच अत्यावश्यक सेवांची वाहतूक होत असते. त्यामुळे पुलाच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न हा केवळ सार्वजनिक बांधकामाचा प्रश्न न राहता थेट नागरिकांच्या जीविताशी संबंधित बनला आहे.
या पुलाच्या बांधकामासाठी शासनाकडून मोठ्या प्रमाणावर निधी खर्च करण्यात आला होता. दुर्गम भागातील नागरिकांना चांगली वाहतूक सुविधा मिळावी, त्यांचा वेळ आणि पैसा वाचावा आणि एटापल्ली-भामरागड या भागातील दळणवळण अधिक सुलभ व्हावे, या उद्देशाने हा पूल उभारण्यात आला. मात्र, बांधकाम पूर्ण झाल्यानंतर अवघ्या काही वर्षांतच पुलाच्या मध्यभागातील स्लॅब दबत असेल तर कामाच्या गुणवत्तेबाबत प्रश्न उपस्थित होणे साहजिक आहे. पुलाच्या बांधकामासाठी वापरण्यात आलेले साहित्य दर्जेदार होते का, काँक्रीटचे प्रमाण आणि मिश्रण योग्य होते का, लोखंडी सळ्यांचा वापर नियमानुसार करण्यात आला का, बांधकामाच्या वेळी तांत्रिक निकषांचे पालन झाले का आणि काम पूर्ण झाल्यानंतर संबंधित विभागाने पुलाची गुणवत्ता व मजबुती तपासली होती का, या सर्व बाबींची चौकशी होणे आवश्यक आहे.
या प्रकरणात आणखी एक बाब चर्चेत आली आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, पुलाचे मुख्य कंत्राट नागपूर येथील एका मोठ्या कंत्राटदाराकडे होते. मात्र, प्रत्यक्ष बांधकामाचे काम स्थानिक पातळीवरील पेटी कंत्राटदारामार्फत करण्यात आल्याची माहिती आहे. मोठ्या कंत्राटदाराकडून स्थानिक पातळीवर काम देण्याची पद्धत नवीन नाही; मात्र अशा वेळी प्रत्यक्ष कामाचा दर्जा, वापरण्यात येणारे साहित्य आणि कामावर असलेली तांत्रिक देखरेख याकडे अधिक काटेकोरपणे लक्ष देणे अपेक्षित असते. मुख्य कंत्राटदाराने काम दुसऱ्या कंत्राटदाराकडे सोपविले असल्यास त्याची प्रक्रिया नियमानुसार झाली होती का, संबंधित विभागाला त्याची माहिती होती का आणि प्रत्यक्ष कामाची गुणवत्ता तपासण्यासाठी अधिकारी नियमितपणे घटनास्थळी उपस्थित राहत होते का, हे प्रश्न आता उपस्थित होत आहेत.
विशेष म्हणजे, या पुलाच्या प्रत्यक्ष कामाशी संबंधित असलेल्या स्थानिक पेटी कंत्राटदाराचा काही काळापूर्वी मृत्यू झाल्याची माहिती आहे. त्यामुळे आता या कामाच्या गुणवत्तेबाबत जबाबदारी निश्चित करताना केवळ त्या व्यक्तीकडे बोट दाखवून प्रकरण संपवणे योग्य ठरणार नाही. कामाचे मुख्य कंत्राटदार कोण होते, प्रत्यक्ष कामाची जबाबदारी कोणाकडे होती, कामाच्या प्रत्येक टप्प्यावर कोणत्या अधिकाऱ्यांनी देखरेख केली आणि काम पूर्ण झाल्यानंतर त्याची गुणवत्ता तपासणी कोणी केली, याचा संपूर्ण तपशील समोर आणणे आवश्यक आहे. कंत्राटदार बदलला, पेटी कंत्राटदार उपलब्ध नाही किंवा संबंधित व्यक्ती हयात नाही, या कारणांमुळे सार्वजनिक निधीतून उभारलेल्या कामाच्या गुणवत्तेची जबाबदारी संपत नाही.
पूल खचला की नदीचा पाण्याचा प्रवाह, अतिवृष्टी किंवा वाहतुकीचा भार याकडे कारण म्हणून पाहिले जाते. मात्र, बांडिया नदीवरील पुलाची सध्याची अवस्था लक्षात घेता, कोणत्याही नैसर्गिक कारणाला जबाबदार धरण्यापूर्वी पुलाच्या बांधकामाची गुणवत्ता आणि त्याची तांत्रिक क्षमता तपासणे गरजेचे आहे. नदीवरील पूल बांधताना त्या भागातील पावसाचे प्रमाण, पुराची पातळी, नदीचा प्रवाह, पाण्याचा दाब आणि पुलावरून होणारी वाहतूक यांचा तांत्रिक अभ्यास केला जातो. जर हे सर्व निकष लक्षात घेऊन पूल बांधण्यात आला असेल, तर काही वर्षांतच त्याच्या मध्यभागातील स्लॅब दबण्याचे नेमके कारण काय, याचे उत्तर संबंधित विभागाने जनतेला देणे आवश्यक आहे.
कोट्यवधी रुपये खर्चून बांधलेला पूल काही वर्षांतच धोकादायक स्थितीत पोहोचत असेल तर हा केवळ कंत्राटदाराच्या कामाचा प्रश्न नाही, तर त्या कामावर देखरेख करणाऱ्या संपूर्ण यंत्रणेच्या कार्यक्षमतेवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारा विषय आहे. कामाच्या वेळी अधिकारी आणि अभियंते नेमके काय पाहत होते? काम पूर्ण झाल्यानंतर गुणवत्ता तपासणी अहवालात काय नमूद करण्यात आले होते? पुलाला बांधकामानंतर देखभाल-दुरुस्तीची आवश्यकता होती का? आणि आज पुलाचा स्लॅब दबल्यानंतरही संबंधित विभागाने तातडीने कोणती पावले उचलली आहेत, याची माहिती नागरिकांना मिळणे आवश्यक आहे.
सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, एखादी दुर्घटना घडल्यानंतर प्रशासन जागे होण्यापेक्षा दुर्घटना होण्यापूर्वीच उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. सध्या पुलाच्या मध्यभागी स्लॅब दबल्याचे स्पष्टपणे दिसत असल्यास तातडीने तांत्रिक पथक पाठवून पुलाची पाहणी करणे, त्याची संरचनात्मक सुरक्षितता तपासणे आणि आवश्यक असल्यास वाहतुकीवर निर्बंध घालणे गरजेचे आहे. पुलाची स्थिती गंभीर असल्याचे निष्पन्न झाल्यास पर्यायी मार्गाची व्यवस्था करून नागरिकांच्या जीविताला धोका निर्माण होणार नाही, याची काळजी घेणे ही संबंधित विभागाची प्राथमिक जबाबदारी आहे.
कोठी-कोरनार येथील पुलाची घटना ताजी असतानाच कांदोळी परिसरातील पुलाची ही अवस्था समोर आली आहे. त्यामुळे जिल्ह्यातील नदीवरील पुलांच्या बांधकामांची आणि त्यांच्या सध्याच्या स्थितीची व्यापक तपासणी करण्याची गरज निर्माण झाली आहे. विशेषतः मागील काही वर्षांत कोट्यवधी रुपये खर्चून बांधण्यात आलेल्या पुलांचे स्ट्रक्चरल ऑडिट करण्यात आले तर भविष्यातील अनेक दुर्घटना टाळता येऊ शकतात. केवळ कागदोपत्री तपासणी न करता प्रत्यक्ष पुलावर जाऊन तांत्रिक पाहणी करण्याची आवश्यकता आहे.
विदर्भ न्यूज २४ नेटवर्कचा थेट सवाल एवढाच आहे की, पूल खचण्यास सुरुवात झाल्यानंतरही संबंधित विभाग नेमकी कोणत्या दुर्घटनेची वाट पाहत आहे? सार्वजनिक पैशातून उभारलेली बांधकामे नागरिकांच्या सुरक्षिततेसाठी असतात; काही वर्षांतच ती नागरिकांसाठी धोक्याची कारणे बनत असतील तर संबंधित कंत्राटदार आणि देखरेख करणाऱ्या अधिकाऱ्यांची जबाबदारी निश्चित झालीच पाहिजे. पुलाचा स्लॅब आणखी खचून एखाद्या निष्पाप नागरिकाचा जीव गेल्यानंतर चौकशी समित्या नेमण्यापेक्षा आजच जागे होऊन पुलाची तांत्रिक तपासणी आणि आवश्यक दुरुस्ती करणे अधिक योग्य ठरेल.
कांदोळी-ताडगाव-भामरागड मार्गावरील बांडिया नदीचा हा पूल नागरिकांसाठी सुविधा ठरला होता; आता तोच पूल त्यांच्या जीवितासाठी धोका बनू नये, एवढीच अपेक्षा. कंत्राटदाराचे काम, संबंधित विभागाची देखरेख आणि शासनाच्या निधीचा योग्य वापर याचा हिशेब आता प्रशासनाने जनतेसमोर ठेवण्याची वेळ आली आहे.
About the Author
