नक्षलवादावर मात करण्याचा खरा मार्ग : रोजगार, विश्वास आणि प्रशासनाची इच्छाशक्ती…

विशेष संपादकीय दिनांक 3 जानेवारी 2026                                 संदीप राचर्लावार मुख्य संपादक विदर्भ न्यूज 24 नेटवर्क 

नक्षलग्रस्त गडचिरोली जिल्ह्यातील संघर्ष केवळ बंदुका आणि चकमकीपुरता मर्यादित नाही; तो माणसांच्या आयुष्याशी, त्यांच्या कुटुंबांच्या भवितव्याशी आणि समाजाच्या स्थैर्याशी थेट जोडलेला आहे. अशा पार्श्वभूमीवर नक्षलपीडित कुटुंबातील २९ तरुणांना शासनसेवेत सामावून घेत नियुक्तीपत्रांचे वितरण करणे हा केवळ प्रशासकीय निर्णय नसून, तो नक्षलवादावर घाव घालणारा सामाजिक हस्तक्षेप ठरतो.
नक्षलवादी हिंसाचारात गोपनीय माहितीदारांची हत्या झालेल्या कुटुंबांचे दुःख केवळ आर्थिक नसते; ते मानसिक, सामाजिक आणि सुरक्षिततेशी निगडित असते. अशा कुटुंबातील एका सदस्याला शासनसेवेत सामावून घेण्याची तरतूद शासन निर्णयात असली, तरी प्रत्यक्षात ती अनेकदा कागदावरच अडकून राहते. रिक्त पदांचा अभाव, प्रक्रियात्मक अडथळे आणि प्रशासकीय उदासीनता यामुळे अनेक कुटुंबे वर्षानुवर्षे प्रतीक्षेत राहतात—आणि तेव्हाच नक्षलवादाला माणसे गमावलेली व्यवस्था मिळते.
मात्र, गडचिरोलीचे जिल्हाधिकारी अविश्यांत पंडा यांनी हा ‘नेहमीचा’ मार्ग न स्वीकारता प्रशासनाची इच्छाशक्ती काय करू शकते याचे ठोस उदाहरण सादर केले. पूर्वी निरसीत करण्यात आलेली २९ शिपाई पदे पुनर्जीवित करून, त्यावर नक्षलपीडित कुटुंबातील तरुणांना सामावून घेणे हे केवळ नियमांची अंमलबजावणी नव्हे, तर नियमांना मानवी चेहरा देण्याचे काम आहे.
हा निर्णय महत्त्वाचा यासाठीही आहे, कारण तो नक्षलवादाच्या मुळावर प्रहार करतो. बंदुकीपेक्षा रोजगार अधिक प्रभावी ठरतो; भीतीपेक्षा विश्वास अधिक टिकाऊ असतो. शासनसेवेत स्थान मिळाल्याने या २९ तरुणांच्या कुटुंबांना केवळ आर्थिक आधार मिळाला नाही, तर राज्य आपल्या पाठीशी आहे ही भावना दृढ झाली आहे. हीच भावना नक्षलवादाला सर्वाधिक धोकादायक ठरते.
नवनियुक्त कर्मचाऱ्यांना दिलेले मार्गदर्शनही तितकेच महत्त्वाचे आहे. प्रामाणिकपणा, संवेदनशीलता, पारदर्शकता आणि नियमपालन यांवर दिलेला भर सूचित करतो की प्रशासन केवळ नोकरी देऊन मोकळे होत नाही, तर जबाबदार नागरिक आणि कर्तव्यदक्ष कर्मचारी घडवण्याची भूमिका घेत आहे. योग्य प्रशिक्षणाची हमी ही दीर्घकालीन गुंतवणूक आहे.
आज गडचिरोलीत जे घडले, ते इतर नक्षलग्रस्त जिल्ह्यांसाठी आदर्श ठरू शकते. नक्षलवादावर विजय मिळवायचा असेल, तर केवळ सुरक्षा कारवाया नव्हे, तर पुनर्वसन, रोजगार आणि न्याय्य प्रशासन या तीन स्तंभांवर ठामपणे उभे राहावे लागेल.
नववर्षाच्या पहिल्याच दिवशी दिलेला हा दिलासा प्रशासनाच्या सकारात्मक दृष्टिकोनाचे प्रतीक आहे. ही सुरुवात जर सातत्याने पुढे नेली गेली, तर गडचिरोलीचा इतिहास केवळ संघर्षाचा नाही, तर पुनर्निर्माणाचा आणि आशेचा म्हणूनही ओळखला जाईल.
आणि हो—हेच नक्षलवादाला खरं उत्तर आहे.