गडचिरोली विशेष प्रतिनिधी दिनांक : 31 मार्च 2026
गडचिरोलीच्या जंगलात अनेक वर्षे दहशतीचे सावट निर्माण करणाऱ्या माओवादी चळवळीला आज मोठा धक्का बसला. एकीकडे नक्षलमुक्त भारताच्या डेडलाईनचा शेवटचा दिवस, तर दुसरीकडे ३ एसीएम पदावरील वरिष्ठांसह एकूण ९ माओवाद्यांनी गडचिरोली पोलीस दल व सीआरपीएफ समोर आत्मसमर्पण करून हिंसाचाराचा मार्ग कायमचा सोडण्याचा निर्णय घेतला. बंदुकीच्या नळीतून क्रांती शोधणाऱ्या या लोकांनी अखेर शांततेचा मार्ग निवडला—आणि हीच खरी “गेम-चेंजर” स्टोरी ठरतेय.
या आत्मसमर्पणामध्ये दसरी ऊर्फ पिडे सन्नु वेको, रामजी अडमा पोटाम आणि शांती वंजा वड्डे हे एसीएम दर्जाचे वरिष्ठ माओवादी सहभागी आहेत. त्यांच्या सोबत इतर सहा सदस्यांनीही शरणागती पत्करली. विशेष म्हणजे, महाराष्ट्र शासनाने या सर्वांवर एकत्रित ३० लाख रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले होते—म्हणजेच हे केवळ छोटे-मोठे कार्यकर्ते नव्हते, तर चळवळीचे महत्त्वाचे चेहरे होते.
या आत्मसमर्पणाची आणखी एक ठळक बाब म्हणजे शस्त्रांसह शरणागती. शांती वंजा वड्डे हिने एके-47 रायफल आणि जिवंत काडतुसांसह, तर सुक्की बामी कुंजाम हिने कार्बाईन रायफलसह आत्मसमर्पण केले. इतकंच नाही, तर त्यांच्या दिलेल्या माहितीनुसार महाराष्ट्र-छत्तीसगड सीमेवरील कुमनार आणि गुंडापुरी जंगल परिसरातून मोठ्या प्रमाणात शस्त्रसाठा आणि दारुगोळा जप्त करण्यात आला. यात एके-47, एसएलआर, डेटोनेटर, वॉकीटॉकी आणि इतर साहित्याचा समावेश आहे.
गेल्या काही वर्षांत गडचिरोली पोलीस व सी-60 जवानांनी केलेल्या अचूक आणि सातत्यपूर्ण कारवायांमुळे माओवादी चळवळीची कंबर मोडली आहे. एकेकाळी १० उपविभागांत प्रभाव असलेली ही चळवळ आता केवळ सीमावर्ती भागापुरती मर्यादित होत चालली आहे. 2005 पासून सुरू असलेल्या आत्मसमर्पण योजनेचा परिणामही स्पष्ट दिसतोय—आजपर्यंत तब्बल 805 माओवाद्यांनी शस्त्र खाली ठेवून समाजाच्या मुख्य प्रवाहात प्रवेश केला आहे.
विशेष म्हणजे, 15 ऑक्टोबर 2025 रोजी वरिष्ठ नेता भूपती उर्फ सोनू याच्या आत्मसमर्पणानंतर माओवादी संघटनेला मोठा धक्का बसला होता. त्यानंतर देशभरात जवळपास 940 माओवादी सदस्यांनी 569 शस्त्रांसह आत्मसमर्पण केले आहे. आजचा हा ९ जणांचा निर्णय त्या प्रक्रियेला आणखी वेग देणारा ठरतोय.
या सर्व माओवाद्यांच्या कथांमध्ये एक गोष्ट समान दिसते—तरुण वयात जंगलात गेले, वर्षानुवर्षे हिंसाचारात अडकले, पण शेवटी त्या जीवनाला कंटाळून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. काहींनी 2005 पासून तर काहींनी नुकत्याच काही वर्षांत या चळवळीत प्रवेश केला होता. पण शेवटी सगळ्यांनी एकच गोष्ट मान्य केली—बंदूक आयुष्य घडवत नाही, ती फक्त ते उद्ध्वस्त करते.
आता आत्मसमर्पणानंतर शासनाकडून त्यांना पुनर्वसनासाठी आर्थिक मदत, रोजगाराच्या संधी आणि सन्मानाने जगण्याची नवी संधी दिली जाणार आहे. सरकारकडून प्रत्येकी ४.५ ते ५.५ लाखांपर्यंत मदत जाहीर करण्यात आली असून, गटाने आत्मसमर्पण केल्याबद्दल अतिरिक्त मदतही दिली जाणार आहे.
आजच्या कार्यक्रमाला सीआरपीएफ व गडचिरोली पोलीस दलातील वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. या यशामागे विशेष अभियान पथक, पोलीस मुख्यालय आणि विविध शाखांच्या अधिकाऱ्यांचे अथक परिश्रम आहेत.
गडचिरोलीच्या जंगलात अनेक वर्षे दहशतीचे सावट निर्माण करणाऱ्या माओवादी चळवळीला आज मोठा धक्का बसला. एकीकडे नक्षलमुक्त भारताच्या डेडलाईनचा शेवटचा दिवस, तर दुसरीकडे ३ एसीएम पदावरील वरिष्ठांसह एकूण ९ माओवाद्यांनी गडचिरोली पोलीस दल व सीआरपीएफ समोर आत्मसमर्पण करून हिंसाचाराचा मार्ग कायमचा सोडण्याचा निर्णय घेतला.
आत्मसमर्पण करणाऱ्या माओवाद्यांची नावे पुढीलप्रमाणे आहेत — दसरी ऊर्फ पिडे सन्नु वेको, रामजी अडमा पोटाम, शांती वंजा वड्डे, मनकु मासो पोडाम, सरिता रामा वेलकम, लखमी आयतु कुंजाम, नंदे जोगा मडे, राकेश कोरके मज्जी आणि सुक्की बामी कुंजाम.
या आत्मसमर्पणामध्ये सहभागी असलेले अनेक जण हे चळवळीतील सक्रिय व अनुभवी सदस्य होते. महाराष्ट्र शासनाने या सर्वांवर एकत्रित ३० लाख रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले होते. त्यामुळे या कारवाईला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
या आत्मसमर्पणाची आणखी एक ठळक बाब म्हणजे शस्त्रांसह शरणागती. शांती वंजा वड्डे हिने एके-47 रायफल व जिवंत काडतुसांसह, तर सुक्की बामी कुंजाम हिने कार्बाईन रायफलसह आत्मसमर्पण केले. त्यांच्या दिलेल्या माहितीनुसार महाराष्ट्र-छत्तीसगड सीमेवरील जंगल परिसरातून मोठ्या प्रमाणात शस्त्रसाठा आणि दारुगोळा जप्त करण्यात आला.
गेल्या काही वर्षांत गडचिरोली पोलीस व सी-60 जवानांनी केलेल्या सातत्यपूर्ण कारवायांमुळे माओवादी चळवळीवर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे. एकेकाळी व्यापक प्रभाव असलेली ही चळवळ आता मर्यादित भागापुरती उरली आहे.
सरकारच्या आत्मसमर्पण व पुनर्वसन धोरणामुळे अनेक माओवादी आता मुख्य प्रवाहात येत आहेत. आजपर्यंत शेकडो जणांनी शस्त्र खाली ठेवून नवे आयुष्य स्वीकारले आहे. आजचा हा निर्णय त्या प्रक्रियेला आणखी गती देणारा ठरत आहे.
आत्मसमर्पणानंतर शासनाकडून पुनर्वसनासाठी आर्थिक मदत व इतर सुविधा देण्यात येणार असून, या माजी माओवाद्यांना सन्मानाने जीवन जगण्याची संधी मिळणार आहे.
👉 गडचिरोलीत बदलाची ही नवी चाहूल आहे — बंदुकीतून नाही, तर मुख्य प्रवाहातून भविष्य घडवण्याची.
👉 एक गोष्ट क्लिअर आहे — जंगलात बंदूक घेऊन फिरणाऱ्यांची संख्या कमी होतेय, आणि समाजात परत येणाऱ्यांची संख्या वाढतेय.
गडचिरोली हळूहळू बदलतोय… आणि हा बदल फक्त आकड्यांचा नाही, तर आयुष्यांचा आहे.
About the Author
