संपादकीय दिनांक 16 ऑगस्ट 2026
एकेकाळी माओवाद्यांचा बालेकिल्ला म्हणून ओळखला जाणारा गडचिरोली जिल्हा आज एका ऐतिहासिक परिवर्तनाच्या उंबरठ्यावर उभा आहे. आदिवासी, जंगल आणि दुर्गम भौगोलिक परिस्थिती अशी ओळख असलेल्या या जिल्ह्याच्या अनेक भागांवर वर्षानुवर्षे नक्षलवादाची काळी छाया होती. शासन आणि प्रशासन पोहोचणे कठीण, रस्ते आणि दळणवळणाची साधने अपुरी, विकासकामे करणे आव्हानात्मक आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे सामान्य नागरिकांच्या मनात भीतीचे वातावरण, अशी परिस्थिती अनेक वर्षे या जिल्ह्याने अनुभवली. मात्र आज त्याच गडचिरोलीच्या भूमीत परिवर्तनाची नवी पहाट दिसू लागली आहे.
देशाला स्वातंत्र्य मिळून ८० वर्षांचा कालखंड पूर्ण होत असताना बिनागुंडा येथे प्रथमच स्वातंत्र्यदिनाचा सोहळा पार पडला आणि तिरंगा अभिमानाने फडकला, हा क्षण केवळ गडचिरोलीसाठी नव्हे तर संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी अभिमानाचा आहे. भर पावसात, दुर्गम आणि आव्हानात्मक परिस्थितीत झालेला हा ध्वजारोहण सोहळा पाहताना गडचिरोलीने गेल्या काही दशकांत केलेल्या संघर्षाची आणि परिवर्तनाची जाणीव प्रकर्षाने होते. ज्या बिनागुंड्याची ओळख कधीकाळी माओवाद्यांचे बाराही महिने वास्तव्य असलेला परिसर म्हणून होती, जिथे सामान्य माणसाला प्रवेश करणेही धोकादायक मानले जात होते, ज्या परिसराला माओवाद्यांची राजधानी मानल्या जाणाऱ्या अबूजमाडचा प्रवेशद्वार म्हणून ओळखले जात होते, त्याच भूमीवर आज भारताचा तिरंगा फडकत आहे. ही दृश्ये निश्चितच इतिहास बदलल्याची साक्ष देणारी आहेत.
या तिरंग्याकडे केवळ एका ध्वजारोहणाच्या कार्यक्रमाच्या नजरेने पाहता कामा नये. या तिरंग्यामागे अनेक वर्षांचा संघर्ष आहे. या तिरंग्यामागे कर्तव्य बजावताना शहीद झालेल्या जवानांचे बलिदान आहे. जंगलाच्या अंधाऱ्या वाटांवर जीवाची पर्वा न करता कर्तव्य बजावणाऱ्या पोलीस अधिकारी आणि जवानांचे शौर्य आहे. नक्षलवादाच्या हिंसाचारात आपल्या प्रियजनांना गमावलेल्या कुटुंबांचे दुःख आहे. विकासकामे करण्यासाठी दुर्गम भागात गेलेल्या अधिकारी-कर्मचाऱ्यांचा संघर्ष आहे. आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे हिंसेच्या सावटातून बाहेर पडून शांतता आणि विकासाची वाट निवडण्याची इच्छा बाळगणाऱ्या स्थानिक नागरिकांचा विश्वास आहे.
आज आपण बिनागुंड्यात फडकणाऱ्या तिरंग्याचा आनंद व्यक्त करत असताना या बलिदानांना विसरून चालणार नाही. नक्षलवादाविरुद्धच्या लढ्यात अनेकांनी आपले आयुष्य देशासाठी अर्पण केले. अनेक जवानांनी आपल्या कुटुंबापासून दूर राहून गडचिरोलीच्या घनदाट जंगलात कर्तव्य बजावले. काहींना प्राण गमवावे लागले, काहींना कायमस्वरूपी जखमा सोसाव्या लागल्या. त्यांच्या त्यागामुळेच आज अनेक दुर्गम भागात प्रशासनाचा झेंडा पोहोचत आहे. त्यांच्या शौर्यामुळेच आज बिनागुंड्यासारख्या परिसरात स्वातंत्र्यदिनाचा सोहळा निर्भयपणे आयोजित करता येत आहे. त्यामुळे या परिवर्तनाचा उत्सव साजरा करताना त्या प्रत्येक ज्ञात-अज्ञात वीराला नतमस्तक होणे ही आपली जबाबदारी आहे.
गडचिरोलीचा हा बदल केवळ नक्षलवाद कमी झाल्यापुरता मर्यादित राहता कामा नये. नक्षलवादाच्या मुळाशी अनेक सामाजिक, आर्थिक आणि विकासाशी संबंधित प्रश्नही आहेत. त्यामुळे बंदुकीच्या सावटातून बाहेर आलेल्या या भागात आता विकासाची मशाल सातत्याने तेवत ठेवणे गरजेचे आहे. रस्ते झाले पाहिजेत, पूल झाले पाहिजेत, वीज आणि मोबाईल नेटवर्क पोहोचले पाहिजे, आरोग्याच्या सुविधा उपलब्ध झाल्या पाहिजेत, मुलांना चांगले शिक्षण मिळाले पाहिजे आणि स्थानिक तरुणांच्या हाताला रोजगार मिळाला पाहिजे. आदिवासी समाजाची संस्कृती, परंपरा आणि जंगलाशी असलेले त्यांचे नाते जपत विकासाचा मार्ग आखला गेला पाहिजे. कारण नक्षलमुक्त गडचिरोलीची खरी ओळख तेव्हाच निर्माण होईल, जेव्हा या भागातील सामान्य नागरिकाला विकासाचा प्रत्यक्ष लाभ मिळेल.
बिनागुंड्यात फडकलेला तिरंगा ही त्या दिशेने झालेली अत्यंत मोठी मानसिक आणि ऐतिहासिक झेप आहे. कालपर्यंत ज्या भूमीवर शासन पोहोचू शकते का, असा प्रश्न विचारला जात होता, त्याच भूमीवर आज शासन आणि नागरिक एकत्र येऊन स्वातंत्र्याचा उत्सव साजरा करत आहेत. हा बदल सांगतो की परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी सातत्यपूर्ण प्रयत्न, धैर्य, विश्वास आणि विकासाच्या माध्यमातून परिवर्तन घडवून आणता येते.
गडचिरोलीची कहाणी आता केवळ नक्षलवादाची कहाणी राहिलेली नाही. ही संघर्षातून विकासाकडे, भीतीतून विश्वासाकडे आणि बंदुकीच्या सावटातून तिरंग्याच्या अभिमानाकडे झालेल्या प्रवासाची कहाणी आहे. ज्या जिल्ह्याची ओळख कधीकाळी नक्षलग्रस्त आणि मागास म्हणून केली जात होती, तोच जिल्हा आज आपल्या नैसर्गिक संपत्तीच्या, आदिवासी संस्कृतीच्या, उद्योगांच्या आणि विकासाच्या नव्या संधींच्या जोरावर महाराष्ट्राच्या प्रगतीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावण्याची क्षमता ठेवतो.
म्हणूनच बिनागुंड्यातील हा स्वातंत्र्यदिन केवळ आजचा सोहळा नाही, तर उद्याच्या गडचिरोलीची सुरुवात आहे. या तिरंग्याला सलाम करताना आपण त्या प्रत्येक वीराचे स्मरण केले पाहिजे ज्यांच्या बलिदानामुळे हा दिवस पाहता आला. ज्यांनी कर्तव्य बजावताना प्राण दिले, ज्यांनी जंगलात वर्षानुवर्षे सेवा केली, ज्यांनी विकासासाठी संघर्ष केला आणि ज्यांनी हिंसेच्या काळोखातही शांततेचा विश्वास जिवंत ठेवला, त्या सर्वांना ही भूमी सदैव ऋणी राहील.
बिनागुंड्याच्या आकाशात फडकणारा तिरंगा आज गडचिरोलीला नवी ओळख देत आहे. हा तिरंगा सांगतो आहे की काळ बदलला आहे, परिस्थिती बदलली आहे आणि आता गडचिरोलीनेही नव्या आत्मविश्वासाने पुढे जाण्याची वेळ आली आहे. ज्या भूमीवर कधीकाळी माओवाद्यांच्या उपस्थितीची चर्चा होत होती, त्याच भूमीवर आज राष्ट्रगीताचे स्वर घुमत आहेत. हीच खरी स्वातंत्र्याची अनुभूती आणि हाच गडचिरोलीच्या नव्या पर्वाचा सर्वात मोठा विजय आहे.
गडचिरोलीने संघर्षातून स्वातंत्र्याचा अर्थ अनुभवला आहे; आता विकासातून त्या स्वातंत्र्याला खरी ताकद देण्याची वेळ आली आहे.
वेध
संदीप राचर्लावार
मुख्य संपादक विदर्भ न्यूज २४ नेटवर्क मोबाईल नंबर:-9421729671
About the Author
