गडचिरोली विशेष प्रतिनिधी दिनांक:-08 नोव्हेंबर 20026
गडचिरोली जिल्हा म्हटले की डोळ्यांसमोर येतात ते दुर्गम भाग, डोंगरदऱ्या, घनदाट जंगल, नद्या, आदिवासीबहुल गावे, मूलभूत सुविधांसाठी संघर्ष करणारा सामान्य माणूस आणि विकासाच्या प्रतीक्षेत असलेला सीमावर्ती परिसर. या जिल्ह्याच्या समस्या केवळ कागदोपत्री अहवालातून समजून घेता येत नाहीत, तर त्यासाठी प्रत्यक्ष गावागावांत जाऊन नागरिकांशी संवाद साधावा लागतो, त्यांच्या अडचणी समजून घ्याव्या लागतात आणि प्रशासनापर्यंत त्यांचा आवाज पोहोचवावा लागतो. हीच भूमिका सध्या मुख्यमंत्री देवेंद्रजी फडणवीस यांचे विशेष कार्याधिकारी अनिरुद्धजी पालकर आपल्या कार्यपद्धतीतून अधोरेखित करताना दिसत आहेत.
अवघ्या एका महिन्याच्या कालावधीत त्यांनी गडचिरोली जिल्ह्याच्या विविध भागांचा दौरा करून जिल्ह्याची भौगोलिक परिस्थिती, सामाजिक रचना, स्थानिक प्रश्न, विकासाच्या गरजा तसेच जिल्ह्यातील राजकीय आणि संघटनात्मक परिस्थितीचा जवळून अभ्यास करण्यावर भर दिला आहे. जिल्ह्यातील विविध भागांतील नागरिक, सामाजिक कार्यकर्ते, लोकप्रतिनिधी, पत्रकार, शेतकरी आणि सर्वसामान्य घटकांशी थेट संवाद साधत त्यांनी समस्यांची वस्तुस्थिती जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला आहे. विशेष म्हणजे, केवळ समस्या ऐकून घेण्यापुरती मर्यादित न राहता त्यावर शासन स्तरावर कोणता मार्ग काढता येईल, यासाठी त्यांची सुरू असलेली धडपड अनेकांच्या चर्चेचा विषय ठरत आहे.
पदाचा मोठेपणा नव्हे, तर माणसांशी जोडलेली नाळ महत्त्वाची!
मोठ्या पदावर पोहोचल्यानंतर सर्वसामान्य नागरिकांपासून अंतर ठेवणारी कार्यपद्धती अनेकदा पाहायला मिळते. मात्र, अनिरुद्धजी पालकर यांच्या बाबतीत नागरिकांना जाणवणारी वेगळी बाब म्हणजे त्यांची सहज उपलब्धता आणि प्रत्येक व्यक्तीचे म्हणणे शांतपणे ऐकून घेण्याची वृत्ती. सामान्य शेतकरी असो, गोरगरीब नागरिक असो, शोषित-वंचित घटक असो, सामाजिक कार्यकर्ता असो, पत्रकार असो किंवा जिल्ह्यातील वरिष्ठ लोकप्रतिनिधी असो, प्रत्येकाशी समान सन्मानाने संवाद साधण्यावर त्यांचा भर असल्याचे नागरिक सांगतात.
स्वतःचा संपर्क क्रमांक नागरिकांना उपलब्ध करून देणे, अनोळखी व्यक्तींचेही दूरध्वनी स्वीकारून त्यांचे म्हणणे ऐकून घेणे आणि शक्य त्या पातळीवर मार्गदर्शन करणे, ही त्यांची कार्यशैली विशेष लक्षवेधी ठरत आहे. प्रशासनातील अनेक महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळणाऱ्या व्यक्तींपर्यंत सामान्य नागरिकांना पोहोचणे कठीण असते. अशा परिस्थितीत मुख्यमंत्री कार्यालयातील एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याची सामान्य माणसासाठी असलेली उपलब्धता ही निश्चितच सकारात्मक बाब मानली जात आहे.
जिल्ह्याच्या प्रश्नांची प्रत्यक्ष जाणीव करून घेण्यावर भर
गडचिरोली जिल्ह्याची परिस्थिती इतर जिल्ह्यांपेक्षा वेगळी आहे. सिरोंचा, अहेरी, भामरागड, एटापल्लीसारख्या दुर्गम भागांतील भौगोलिक अडचणी, सीमावर्ती गावांचे प्रश्न, रस्ते आणि पुलांची कमतरता, वीजपुरवठ्याची समस्या, आरोग्य सुविधांचा अभाव, शिक्षण, रोजगार, शेती आणि सिंचनाचे प्रश्न अशा अनेक आव्हानांना जिल्ह्यातील नागरिकांना सामोरे जावे लागते. याशिवाय आदिवासी समाजाच्या सामाजिक आणि आर्थिक विकासाचे प्रश्नही महत्त्वाचे आहेत.
या सर्व विषयांचा केवळ प्रशासकीय दृष्टिकोनातून नव्हे, तर सामान्य नागरिकांच्या जीवनाशी जोडून विचार करण्याची गरज आहे. पालकर यांनी जिल्ह्यातील विविध भागांना भेटी देऊन स्थानिक परिस्थिती समजून घेण्याचा प्रयत्न केल्याने जिल्ह्याच्या विकासाबाबत शासन स्तरावर अधिक वास्तववादी भूमिका तयार होण्यास मदत होऊ शकते, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
तसेच जिल्ह्यातील विविध राजकीय आणि संघटनात्मक मतभेद, स्थानिक पातळीवरील नाराजी आणि नागरिकांच्या अपेक्षा यांचाही त्यांनी समतोल दृष्टिकोनातून अभ्यास करण्यावर भर दिल्याचे दिसून येते. विकासाच्या प्रवासात मतभेद बाजूला ठेवून जिल्ह्याच्या हिताला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे, ही भावना त्यांच्या संवादातून अधोरेखित होत आहे.
आंदोलनकर्त्यांशी संवाद; संघर्षाऐवजी समन्वयाचा मार्ग
जिल्ह्यात विविध मागण्यांसाठी होणारी आंदोलने, उपोषणे आणि नागरिकांचा असंतोष हा केवळ विरोध म्हणून न पाहता त्यामागील मूळ समस्या समजून घेणे महत्त्वाचे असते. आंदोलनस्थळी भेट देणे, आंदोलनकर्त्यांचे म्हणणे ऐकून घेणे आणि संबंधित प्रश्नांवर तोडगा काढण्यासाठी प्रशासन व शासन यांच्यात समन्वय साधण्याचा प्रयत्न करणे, ही भूमिका पालकर यांच्या कार्यपद्धतीतून दिसून येत आहे.
नुकत्याच आष्टी येथील आंदोलनाला भेट देऊन परतताना त्यांनी घोट येथे अचानक थांबून स्थानिक नागरिकांशी संवाद साधला. नानू उपाध्ये यांच्या हॉटेलमध्ये चहासाठी थांबलेल्या पालकर यांनी कोणताही औपचारिक लवाजमा किंवा विशेष कार्यक्रम नसताना नागरिकांशी मनमोकळ्या गप्पा मारल्या. गडचिरोली जिल्ह्याच्या सर्वांगीण विकासासाठी मुख्यमंत्री देवेंद्रजी फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखाली राज्य सरकार कोणत्या प्रकारे प्रयत्नशील आहे, याबाबत त्यांनी उपस्थितांशी सविस्तर चर्चा केली.
विशेष म्हणजे, एका मोठ्या पदावर कार्यरत असलेली व्यक्ती अचानक एखाद्या छोट्या गावातील हॉटेलमध्ये थांबते, नागरिकांशी संवाद साधते आणि त्यांच्या प्रश्नांना वेळ देते, ही बाब उपस्थित नागरिकांसाठी सुखद अनुभव ठरली.
यावेळी राष्ट्रीय मानवाधिकार संघटनेचे किशोर कुंडू, जितेंद्र शहा, विलास सावकार वडेट्टीवार, आशित विश्वास, रामटेके, घोट येथील सामाजिक कार्यकर्ते हेमंत उपाध्ये, आसिफ सय्यद यांच्यासह विविध पदाधिकारी, कार्यकर्ते आणि नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
गडचिरोलीच्या विकासासाठी नव्या अपेक्षांना बळ
मुख्यमंत्री कार्यालयातील विशेष कार्याधिकारी म्हणून अनिरुद्धजी पालकर यांच्याकडे असलेली जबाबदारी केवळ प्रशासकीय स्वरूपाची नाही, तर दुर्गम आणि मागास भागातील नागरिकांच्या अपेक्षा शासनापर्यंत पोहोचवण्याचीही आहे. जिल्ह्याच्या प्रत्येक भागाची स्वतंत्र भौगोलिक आणि सामाजिक परिस्थिती लक्षात घेऊन विकासाची दिशा ठरवणे, प्रलंबित प्रश्नांचा पाठपुरावा करणे आणि नागरिकांना शासनाशी जोडण्याचे काम प्रभावीपणे झाले, तर गडचिरोलीच्या विकासाला निश्चितच नवी गती मिळू शकते.
अर्थात, नागरिकांच्या अपेक्षा प्रत्यक्ष विकासकामांत आणि समस्यांच्या निराकरणात रूपांतरित होणे हीच या प्रयत्नांची खरी कसोटी असेल. मात्र, पदाचा बडेजाव न मिरवता सामान्य माणसांमध्ये मिसळणे, त्यांचे म्हणणे ऐकणे आणि त्यांच्या प्रश्नांबाबत संवेदनशीलता दाखवणे ही कोणत्याही लोकाभिमुख प्रशासनाची महत्त्वाची सुरुवात असते.
गडचिरोली जिल्ह्याला आज केवळ आश्वासनांची नव्हे, तर प्रत्यक्ष कृतीची गरज आहे. जिल्ह्याच्या दुर्गम भागातील शेवटच्या नागरिकापर्यंत विकास पोहोचावा, शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांना न्याय मिळावा, आदिवासी बांधवांना मूलभूत सुविधा मिळाव्यात आणि वर्षानुवर्षे प्रलंबित असलेल्या प्रश्नांना मार्ग मिळावा, हीच जनतेची अपेक्षा आहे.
अनिरुद्धजी पालकर यांच्या या जनसंपर्कपूर्ण आणि कार्यतत्पर भूमिकेमुळे जिल्ह्यातील नागरिकांच्या मनात नव्या अपेक्षा निर्माण होत आहेत. आता या संवादाचे रूपांतर ठोस निर्णय, निधी, प्रशासकीय कार्यवाही आणि प्रत्यक्ष विकासकामांत कितपत होते, याकडे संपूर्ण गडचिरोली जिल्ह्याचे लक्ष लागले आहे.
कारण शेवटी एखाद्या पदाची खरी उंची त्या पदाला मिळणाऱ्या अधिकारांत नसते, तर त्या पदावर असलेली व्यक्ती सामान्य माणसाच्या अडचणीच्या वेळी किती संवेदनशीलतेने त्याच्या पाठीशी उभी राहते, यात असते!
About the Author
