सिरोंचा विशेष प्रतिनिधी दिनांक 3 नोव्हेंबर 2026
गोदावरी नदीवर तेलंगणा सरकारने उभारलेल्या मेडीगड्डा (लक्ष्मी) बॅरेजच्या बॅकवॉटरचा गंभीर परिणाम गडचिरोली जिल्ह्यातील सिरोंचा तालुक्यातील शेतकऱ्यांच्या शेतीवर होत असल्याचा प्रश्न पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. मागील चार वर्षांपासून पावसाळ्याच्या काळात वारंवार निर्माण होणाऱ्या पूरस्थितीमुळे नदीकाठच्या गावांमधील हजारो हेक्टर शेतीला फटका बसत असून, शेतकऱ्यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास पाण्यात जात आहे. वर्षभर कष्ट करून पिकवलेले धान आणि इतर पिके पुराच्या पाण्याखाली जात असल्याने अनेक शेतकरी आर्थिक संकटात सापडले आहेत. या गंभीर प्रश्नाकडे महाराष्ट्र आणि तेलंगणा या दोन्ही राज्यांच्या सरकारांनी गांभीर्याने लक्ष देऊन कायमस्वरूपी उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणी आता जोर धरू लागली आहे.
याच पार्श्वभूमीवर तेलंगणा राज्याचे माजी मंत्री तथा विद्यमान आमदार प्रशांत रेड्डी यांनी मेडीगड्डा बॅरेजच्या पाहणीसाठी भेट दिली असता, सिरोंचा कृषी उत्पन्न बाजार समितीचे उपसभापती सतीशभाऊ गंजीवार यांनी त्यांची भेट घेऊन सिरोंचा तालुक्यातील शेतकऱ्यांच्या व्यथा मांडल्या. मेडीगड्डा बॅरेजच्या बॅकवॉटरमुळे महाराष्ट्राच्या सीमावर्ती भागातील शेतकऱ्यांना कोणत्या अडचणींचा सामना करावा लागत आहे, याची माहिती त्यांनी आमदार प्रशांत रेड्डी यांना दिली. हा प्रश्न केवळ सिरोंचा तालुक्यापुरता मर्यादित नसून हजारो शेतकरी कुटुंबांच्या उपजीविकेशी संबंधित असल्याने तेलंगणा विधानसभेत या विषयावर आवाज उठवून शासनाचे लक्ष वेधावे, अशी आग्रही मागणी सतीशभाऊ गंजीवार यांनी केली.
गोदावरी नदीवर उभारण्यात आलेल्या मेडीगड्डा बॅरेजमुळे नदीच्या पाण्याच्या पातळीत होणारे बदल आणि पावसाळ्यात निर्माण होणारी बॅकवॉटरची परिस्थिती याचा परिणाम सिरोंचा तालुक्यातील नदीकाठच्या शेतीवर होत असल्याचे स्थानिक शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. भामरागड, भेजी, मरेगड्डा आणि रेगुंठा परिसरातील अनेक गावांना दरवर्षी पुराचा धोका निर्माण होतो. पावसाळ्यात नदीची पाणीपातळी वाढल्यानंतर शेतजमिनींमध्ये पाणी साचते. परिणामी खरीप हंगामातील धान आणि इतर पिकांचे नुकसान होते. शेतीसाठी केलेला खर्च, बियाणे, खते, मजुरी आणि मशागतीचा खर्च वाया जात असल्याने शेतकऱ्यांना आर्थिक नुकसान सहन करावे लागत आहे. अनेक कुटुंबांचे संपूर्ण वर्षाचे आर्थिक नियोजन शेतीवर अवलंबून असते. अशा परिस्थितीत वारंवार होणाऱ्या पीक नुकसानीमुळे त्यांच्यासमोर उदरनिर्वाहाचा प्रश्न निर्माण होत आहे.
शेतकऱ्यांच्या मते, दरवर्षी पूरस्थिती निर्माण झाल्यानंतर प्रशासनाकडून पंचनामे आणि नुकसानभरपाईची प्रक्रिया केली जाते; मात्र मूळ समस्येवर कायमस्वरूपी तोडगा निघत नसल्याने पुढील पावसाळ्यात पुन्हा त्याच संकटाला सामोरे जावे लागते. त्यामुळे मेडीगड्डा बॅरेजच्या पाण्याच्या साठवणुकीचे आणि विसर्गाचे नियोजन करताना महाराष्ट्राच्या सीमावर्ती भागातील परिस्थितीचाही विचार होणे आवश्यक आहे. बॅरेजचे दरवाजे योग्य वेळी आणि परिस्थितीचा तांत्रिक आढावा घेऊन नियोजनबद्ध पद्धतीने उघडण्यात यावेत, पाण्याच्या विसर्गाचे योग्य नियोजन व्हावे आणि बॅकवॉटरचा प्रभाव कमी करण्यासाठी आवश्यक त्या उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणी सतीशभाऊ गंजीवार यांनी आमदार प्रशांत रेड्डी यांच्याकडे केली.
विशेष म्हणजे, सिरोंचा तालुक्यातील शेतकऱ्यांचा हा प्रश्न आता केवळ स्थानिक पातळीवरील निवेदनापुरता राहिलेला नाही. महाराष्ट्र राज्याचे मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांनीही अलीकडेच मेडीगड्डा बॅरेजची प्रत्यक्ष पाहणी करून परिस्थितीचा आढावा घेतला होता. या पाहणीदरम्यान गोदावरी नदीवरील बॅरेजची सद्यस्थिती, बॅकवॉटरचा संभाव्य परिणाम, सीमावर्ती गावांना निर्माण होणारा पूरधोका आणि शेतकऱ्यांच्या शेतीचे संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना यासंदर्भात अधिकाऱ्यांशी चर्चा करण्यात आली होती. महाराष्ट्राच्या वरिष्ठ प्रशासकीय पातळीवर या प्रश्नाची दखल घेतली जात असतानाच आता तेलंगणाचे माजी मंत्री तथा विद्यमान आमदार प्रशांत रेड्डी यांनीही बॅरेजची पाहणी केली आहे. त्यामुळे दोन्ही राज्यांच्या पातळीवर या प्रश्नावर समन्वय निर्माण होण्याची अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
सिरोंचा तालुका हा महाराष्ट्र आणि तेलंगणा राज्याच्या सीमावर्ती भागात असल्याने गोदावरी नदीच्या पाण्याच्या पातळीत होणाऱ्या बदलांचा परिणाम या परिसरातील जनजीवनावर होतो. नदीकाठच्या गावांमधील शेती, वाहतूक, दळणवळण आणि नागरिकांची सुरक्षितता या सर्व बाबी पूरस्थितीशी जोडलेल्या आहेत. त्यामुळे या समस्येवर निर्णय घेताना केवळ एका राज्याच्या हिताचा विचार न करता दोन्ही राज्यांच्या सीमावर्ती भागातील नागरिक आणि शेतकऱ्यांच्या हिताला प्राधान्य देणे गरजेचे आहे. महाराष्ट्र आणि तेलंगणा सरकारच्या संबंधित जलसंपदा विभागांनी संयुक्तपणे तांत्रिक अभ्यास करून बॅकवॉटरचा नेमका परिणाम किती क्षेत्रावर होतो, पाण्याच्या पातळीतील बदलांचा शेतीवर कसा परिणाम होतो आणि भविष्यात पूरस्थिती टाळण्यासाठी कोणत्या उपाययोजना करता येतील, याचा सखोल आढावा घेण्याची गरज आहे.
तेलंगणा विधानसभेत सिरोंचा तालुक्यातील शेतकऱ्यांचा प्रश्न उपस्थित झाल्यास या विषयाला राज्यस्तरीय व्यासपीठ मिळू शकते. त्याचबरोबर महाराष्ट्र सरकारनेही हा प्रश्न तेलंगणा सरकारसमोर अधिकृतपणे मांडून दोन्ही राज्यांमध्ये समन्वय साधण्याची आवश्यकता आहे. शेतकऱ्यांना केवळ तात्पुरती नुकसानभरपाई देण्याऐवजी भविष्यात शेतीचे नुकसान होऊ नये, यासाठी ठोस आणि दीर्घकालीन उपाययोजना आखणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
या भेटीदरम्यान कृषी उत्पन्न बाजार समिती सिरोंचाचे सभापती मधुकर कोल्लूरी, संचालक रविभाऊ राल्लाबडीवार, फाजील पाशा, चिलकामारी सत्यनारायण, विजय तोटा, देवा येगानंदूला, पडला मालन्त्र यांच्यासह इतर पदाधिकारी उपस्थित होते. या सर्वांच्या उपस्थितीत सिरोंचा तालुक्यातील शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर चर्चा करण्यात आली.
मेडीगड्डा बॅरेजच्या बॅकवॉटरमुळे दरवर्षी शेतीचे नुकसान सहन करणाऱ्या सिरोंचा तालुक्यातील शेतकऱ्यांना आता ठोस निर्णयाची प्रतीक्षा आहे. महाराष्ट्राचे मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांची पाहणी आणि तेलंगणाचे आमदार प्रशांत रेड्डी यांच्यासमोर मांडण्यात आलेली शेतकऱ्यांची व्यथा या दोन्ही घडामोडींमुळे या प्रश्नाला नव्याने महत्त्व प्राप्त झाले आहे. आता तेलंगणा विधानसभेत हा मुद्दा कितपत प्रभावीपणे मांडला जातो आणि महाराष्ट्र व तेलंगणा सरकार या समस्येवर संयुक्तपणे कोणता निर्णय घेतात, याकडे सीमावर्ती भागातील शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे. गोदावरीच्या पुरामुळे दरवर्षी उद्ध्वस्त होणाऱ्या शेतीला संरक्षण मिळावे, शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान थांबावे आणि भविष्यात पुन्हा अशी परिस्थिती निर्माण होऊ नये, हीच सिरोंचा तालुक्यातील शेतकरी बांधवांची अपेक्षा आहे.
छायाचित्र : मेडीगड्डा बॅरेजच्या पाहणीदरम्यान तेलंगणाचे आमदार प्रशांत रेड्डी यांच्याशी चर्चा करताना कृषी उत्पन्न बाजार समिती सिरोंचाचे उपसभापती सतीशभाऊ गंजीवार व इतर पदाधिकारी.
About the Author
