गडचिरोली कार्यक्रम स्थळावरून विशेष प्रतिनिधी दिनांक 15नोव्हेंबर 2026
क्रांतिसूर्य, आदिवासी जननायक भगवान बिरसा मुंडा यांच्या १५१ व्या जयंतीनिमित्त गडचिरोली जिल्ह्यात आयोजित करण्यात आलेल्या ‘जनजाती गौरव दिवस’ सोहळ्याला उत्साहपूर्ण वातावरणात भव्य स्वरूप प्राप्त झाले. आदिवासी समाजाचा गौरवशाली इतिहास, शौर्य, अस्मिता, धार्मिक श्रद्धा, लोककला, सांस्कृतिक परंपरा आणि ऐतिहासिक वारसा यांचे दर्शन घडविणाऱ्या या सोहळ्याने संपूर्ण गडचिरोली जिल्ह्यात सांस्कृतिक उत्साहाचे वातावरण निर्माण केले.
बिरसा मुंडा कला संगम, गडचिरोली तसेच महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागाच्या वतीने आयोजित या दोन दिवसीय सोहळ्याच्या निमित्ताने जिल्हा क्रीडा संकुल परिसर आदिवासी संस्कृतीच्या विविध रंगांनी सजला होता. या कार्यक्रमाला राज्य आणि केंद्र शासनातील मान्यवरांची उपस्थिती लाभली. महाराष्ट्राचे आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक उईके, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, केंद्रीय मंत्री तसेच मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी उपस्थित राहून आदिवासी समाजाच्या विकास, संस्कृती आणि ऐतिहासिक योगदानावर आपले विचार व्यक्त केले. विशेष म्हणजे, देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र दामोदरदास मोदी यांनी दूरदृश्य प्रणालीद्वारे उपस्थित जनसमुदायाशी संवाद साधत भगवान बिरसा मुंडा यांच्या महान कार्यावर प्रकाश टाकला आणि जनजाती गौरव दिनाच्या शुभेच्छा दिल्या.
आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक उईके यांच्याकडून आदिवासी अस्मिता आणि संस्कृतीचा गौरव
कार्यक्रमाच्या प्रारंभी राज्याचे आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक उईके यांनी भगवान बिरसा मुंडा यांच्या जयंतीनिमित्त आयोजित या सोहळ्याचे महत्त्व विशद केले. आदिवासी समाजाची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख, परंपरा, निसर्गाशी असलेले नाते आणि देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान यांचा गौरव करणे ही काळाची गरज असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
आदिवासी समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी शिक्षण, आरोग्य, रोजगार, पायाभूत सुविधा आणि शासकीय योजनांचा प्रभावी लाभ तळागाळातील नागरिकांपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्व त्यांनी आपल्या मार्गदर्शनातून स्पष्ट केले. भगवान बिरसा मुंडा यांनी समाजाला स्वाभिमान, अन्यायाविरुद्ध संघर्ष आणि एकतेचा संदेश दिला. त्यांच्या विचारांचा वारसा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचविणे ही प्रत्येकाची जबाबदारी असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांचे मार्गदर्शन
राज्याचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी उपस्थितांना मार्गदर्शन करताना आदिवासी समाजाच्या ऐतिहासिक योगदानाचा आणि राष्ट्रनिर्मितीतील सहभागाचा गौरव केला. भगवान बिरसा मुंडा यांचा संघर्ष हा केवळ एका समाजापुरता मर्यादित नसून संपूर्ण देशासाठी प्रेरणादायी असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
आदिवासी बांधवांच्या जीवनमानात सुधारणा घडवून आणण्यासाठी विकासाच्या संधी निर्माण करणे, शिक्षणाच्या सुविधा उपलब्ध करून देणे आणि दुर्गम भागातील नागरिकांना मुख्य प्रवाहातील विकासाशी जोडणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
केंद्रीय मंत्र्यांकडून भगवान बिरसा मुंडा यांच्या कार्याला अभिवादन
केंद्रीय जनजातीय कार्यमंत्री जुएल ओराम तसेच केंद्रीय आदिवासी विकास राज्यमंत्री दुर्गादास उईके यांनीही या सोहळ्याला उपस्थिती दर्शवून भगवान बिरसा मुंडा यांच्या महान कार्याला अभिवादन केले. आदिवासी समाजाचा इतिहास, स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन करण्यासाठी अशा कार्यक्रमांचे महत्त्व त्यांनी अधोरेखित केले.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची उपस्थिती; आदिवासी विकासाच्या संकल्पनेवर भर
महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या सोहळ्याला उपस्थित राहून भगवान बिरसा मुंडा यांच्या प्रतिमेला अभिवादन केले. आदिवासी समाजाचा गौरवशाली इतिहास, त्यांच्या संघर्षाची परंपरा आणि देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान यांचा उल्लेख करत त्यांनी जनजाती गौरव दिनाचे महत्त्व अधोरेखित केले.
गडचिरोलीसारख्या आदिवासीबहुल आणि दुर्गम जिल्ह्याच्या विकासाच्या दृष्टीने शिक्षण, आरोग्य, रस्ते, वीज, रोजगार आणि विविध पायाभूत सुविधांचा विस्तार महत्त्वाचा असल्याचे त्यांनी आपल्या मार्गदर्शनातून स्पष्ट केले. आदिवासी समाजाच्या परंपरा आणि सांस्कृतिक अस्मितेचे जतन करत विकासाच्या संधी उपलब्ध करून देणे आवश्यक असल्याचा संदेश या सोहळ्यातून देण्यात आला.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा ऑनलाइन संवाद; भगवान बिरसा मुंडा यांच्या विचारांना उजाळा
या संपूर्ण सोहळ्याचे विशेष आकर्षण म्हणजे देशाचे पंतप्रधान नरेंद्र दामोदरदास मोदी यांनी दूरदृश्य प्रणाली अर्थात ऑनलाइन व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगच्या माध्यमातून उपस्थित जनसमुदायाशी साधलेला संवाद.
भगवान बिरसा मुंडा यांच्या १५१ व्या जयंतीनिमित्त पंतप्रधान मोदी यांनी त्यांच्या जीवनकार्यावर, स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानावर, आदिवासी समाजाच्या स्वाभिमानासाठी केलेल्या संघर्षावर आणि त्यांच्या प्रेरणादायी विचारांवर प्रकाश टाकला.
भगवान बिरसा मुंडा यांनी अन्यायाविरुद्ध लढा देत आदिवासी समाजामध्ये स्वाभिमान, संघटन आणि जागृतीची भावना निर्माण केली. त्यांचे जीवन देशातील प्रत्येक नागरिकासाठी प्रेरणादायी असल्याचा संदेश पंतप्रधानांनी आपल्या संवादातून दिला. तसेच जनजाती गौरव दिनाच्या निमित्ताने उपस्थित नागरिकांना आणि देशवासीयांना शुभेच्छा देत आदिवासी समाजाच्या गौरवशाली परंपरेला अभिवादन केले.
पंतप्रधानांचा ऑनलाइन संवाद सुरू असताना उपस्थित नागरिकांनी उत्सुकतेने त्यांचे मार्गदर्शन ऐकले. देशाच्या सर्वोच्च नेतृत्वाकडून गडचिरोलीतील जनजाती गौरव दिन सोहळ्याला मिळालेल्या या सहभागामुळे कार्यक्रमाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.
आदिवासी लोककला, नृत्य आणि चित्रकलेतून संस्कृतीचे दर्शन
या दोन दिवसीय सोहळ्यात महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्यांतील आदिवासी कलापथकांनी पारंपरिक नृत्य, गायन, वादन आणि धार्मिक परंपरांचे सादरीकरण केले. नंदुरबार, पालघर, अमरावती, नांदेड, नागपूर आणि अकोला आदी जिल्ह्यांतील कलावंतांनी आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण लोककलेतून आदिवासी संस्कृतीचे समृद्ध दर्शन घडविले.
विविध विभागांतील २४ स्पर्धकांनी पारंपरिक नृत्य स्पर्धेत सहभाग घेतला. आदिवासी देव-देवता, पूजाविधी, धार्मिक श्रद्धा, पारंपरिक वेशभूषा आणि लोकजीवन यांचे दर्शन घडविणाऱ्या सादरीकरणांना उपस्थितांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. चित्रकला स्पर्धेतूनही आदिवासी जीवनशैली, निसर्ग आणि सांस्कृतिक वारशाचे विविध पैलू उलगडले.
‘वनगर्जना’ नाटिकेतून शौर्य आणि संघर्षाचा इतिहास जिवंत
कार्यक्रमाच्या पहिल्या दिवशी सायंकाळी ‘वनगर्जना – स्टोरी ऑफ राणी दुर्गावती अँड बिरसा मुंडा’ या विशेष नाटिकेचे सादरीकरण करण्यात आले. राणी दुर्गावती आणि भगवान बिरसा मुंडा यांच्या शौर्य, संघर्ष, त्याग आणि प्रेरणादायी जीवनप्रवासावर आधारित या नाटिकेने उपस्थितांची मने जिंकली. ऐतिहासिक घटनांचे नाट्यमय सादरीकरण करत आदिवासी समाजाच्या पराक्रमाची आणि स्वाभिमानाची गाथा प्रभावीपणे मांडण्यात आली.
जिल्हा क्रीडा संकुलातील सुविधांचे लोकार्पण
या सोहळ्याच्या निमित्ताने गडचिरोली जिल्हा क्रीडा संकुलातील प्रशासकीय इमारत, व्यायामशाळा आणि बॅडमिंटन हॉलचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते लोकार्पण करण्यात आले. या सुविधांमुळे जिल्ह्यातील खेळाडूंना सरावासाठी आणि क्रीडा क्षेत्रात प्रगती करण्यासाठी अधिक चांगल्या सुविधा उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे.
मान्यवरांची उपस्थिती
या सोहळ्याला महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, केंद्रीय जनजातीय कार्यमंत्री जुएल ओराम, केंद्रीय राज्यमंत्री दुर्गादास उईके, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार (दूरदृश्य प्रणालीद्वारे), आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक उईके, राज्यमंत्री निलय नाईक, गडचिरोलीचे सहपालकमंत्री अॅड. आशिष जयस्वाल, आमदार धर्मरावबाबा आत्राम, आमदार डॉ. मिलिंद नरोटे यांच्यासह विविध विभागांचे वरिष्ठ अधिकारी, लोकप्रतिनिधी, पदाधिकारी, कलावंत आणि नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
गडचिरोलीतून आदिवासी अस्मिता आणि सांस्कृतिक वारशाचा राष्ट्रीय संदेश
भगवान बिरसा मुंडा यांच्या १५१ व्या जयंतीनिमित्त आयोजित जनजाती गौरव दिवस सोहळ्याने गडचिरोली जिल्ह्याच्या सांस्कृतिक ओळखीला विशेष व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले. आदिवासी समाजाच्या परंपरा, लोककला, शौर्यगाथा आणि ऐतिहासिक योगदानाचे दर्शन घडविण्यासोबतच नव्या पिढीला आपल्या मातीचा इतिहास समजून घेण्याची संधी या कार्यक्रमातून मिळाली.
भगवान बिरसा मुंडा यांचा स्वाभिमान, संघर्ष, सामाजिक जागृती आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याचा विचार आजही समाजाला दिशा देणारा आहे. त्यांच्या स्मृतींना अभिवादन करत आदिवासी समाजाच्या सांस्कृतिक अस्मितेचे जतन आणि सर्वांगीण विकासाचा संकल्प अधिक दृढ करण्याचा संदेश या भव्य सोहळ्यातून देण्यात आला.
जनजाती गौरव दिनाच्या निमित्ताने गडचिरोलीतून आदिवासी संस्कृती, स्वाभिमान आणि राष्ट्रीय एकात्मतेचा संदेश संपूर्ण देशापर्यंत पोहोचला.
