हैदराबाद विशेष प्रतिनिधी दिनांक 7 मार्च 2026
देशातून नक्षलवादाचे पूर्णपणे उच्चाटन करण्याच्या मोहिमेला मोठे यश मिळाल्याचे चित्र समोर येत आहे. तेलंगणाची राजधानी हैदराबाद येथे शनिवारी आयोजित विशेष कार्यक्रमात प्रतिबंधित नक्षलवादी संघटनेतील तब्बल १३० नक्षलवाद्यांनी शस्त्रे खाली ठेवत आत्मसमर्पण केले. तेलंगणाचे मुख्यमंत्री Revanth Reddy यांच्या उपस्थितीत हा कार्यक्रम पार पडला. मोठ्या संख्येने झालेल्या या सामूहिक आत्मसमर्पणामुळे नक्षल चळवळीला मोठा धक्का बसल्याचे मानले जात आहे.
आत्मसमर्पण करणाऱ्यांमध्ये संघटनेतील अनेक महत्त्वाच्या पदांवर कार्यरत असलेल्या नेत्यांचा समावेश असल्याने या घटनेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. उपलब्ध माहितीनुसार आत्मसमर्पण केलेल्या नक्षलवाद्यांमध्ये संघटनेच्या धोरणात्मक निर्णय प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावणारे ३ राज्य समिती सदस्य, १० विभागीय समिती सदस्य, ४६ एरिया कमिटी सदस्य आणि ७६ दलम सदस्यांचा समावेश आहे. त्यामुळे संघटनेच्या संघटनात्मक रचनेलाच मोठा धक्का बसल्याचे सुरक्षा यंत्रणांचे मत आहे.
या १३० नक्षलवाद्यांपैकी तब्बल १२५ नक्षलवादी छत्तीसगड राज्यातील असल्याची माहिती समोर आली आहे. याशिवाय ४ जण तेलंगणातील असून १ जण आंध्र प्रदेशातील आहे. आत्मसमर्पणावेळी या नक्षलवाद्यांनी मोठ्या प्रमाणात अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे आणि दारूगोळा प्रशासनाच्या स्वाधीन केला. यात ३१ ए.के.-४७ रायफल्स, २१ इन्सास रायफल्स, २० एसएलआर रायफल्स आणि एक इन्सास एलएमजी रायफल यांसह मोठ्या प्रमाणात दारुगोळ्याचा समावेश असल्याची माहिती पोलिसांनी दिली आहे. या शस्त्रसाठ्यामुळे नक्षलवाद्यांची लढाऊ क्षमता कमी झाल्याचेही मानले जात आहे.
दरम्यान, काही दिवसांपूर्वीही नक्षलवादी संघटनेतील वरिष्ठ स्तरावरील हालचाली समोर आल्या होत्या. संघटनेतील पॉलिट ब्युरो सदस्य देवजी आणि केंद्रीय समिती सदस्य संग्राम यांच्यासह चार नक्षलवाद्यांनी आत्मसमर्पण केले होते. या घटनांमुळे नक्षल चळवळीतील नेतृत्व स्तरावर अस्थिरता निर्माण झाल्याचे चित्र दिसून येत आहे.
देशातील नक्षलवाद पूर्णपणे संपवण्याचे उद्दिष्ट ठेवत केंद्रीय गृहमंत्री Amit Shah यांनी ३१ मार्च २०२६ पर्यंत देशातून नक्षलवादाचे उच्चाटन करण्याचे लक्ष्य निश्चित केले आहे. या पार्श्वभूमीवर देशातील विविध नक्षलग्रस्त भागांत सुरक्षा दलांकडून सातत्याने कारवाया सुरू आहेत. एका बाजूला चकमकींमध्ये नक्षलवादी ठार होत असताना दुसऱ्या बाजूला अनेक नक्षलवादी शस्त्रे टाकून मुख्य प्रवाहात परतत असल्याचे चित्र दिसत आहे. त्यामुळे या सामूहिक आत्मसमर्पणाला नक्षलविरोधी मोहिमेतील महत्त्वाचे यश मानले जात आहे.
या कार्यक्रमात बोलताना मुख्यमंत्री Revanth Reddy यांनी आत्मसमर्पण करणाऱ्या नक्षलवाद्यांचे स्वागत केले. महात्मा गांधींच्या देशात हिंसा आणि सशस्त्र संघर्षाच्या मार्गाने कोणत्याही समस्येचे समाधान होऊ शकत नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले. भरकटलेल्या तरुणांनी हिंसेचा मार्ग सोडून शांतता आणि लोकशाहीच्या मार्गावर परतावे, असे आवाहनही त्यांनी केले.
नक्षलवाद्यांनी ‘बुलेट’च्या राजकारणाऐवजी ‘बॅलेट’चा मार्ग स्वीकारावा, असे सांगत लोकशाही व्यवस्थेत निवडणुका हेच जनतेच्या प्रश्नांसाठी लढण्याचे सर्वात प्रभावी माध्यम असल्याचेही त्यांनी नमूद केले. लोकशाही प्रक्रियेत सहभागी होत जनतेची सेवा करण्याची संधी सर्वांसाठी खुली असल्याचे त्यांनी सांगितले.
यावेळी मुख्यमंत्र्यांनी नक्षलवादी संघटनेचा सर्वोच्च नेता Muppala Lakshmana Rao उर्फ गणपती यालाही हिंसेचा मार्ग सोडून मुख्य प्रवाहात यावे, असे आवाहन केले. सरकार त्याला पूर्ण सुरक्षा आणि सन्मानजनक पुनर्वसन देईल, अशी ग्वाहीही त्यांनी दिली. राज्य सरकार आत्मसमर्पण करणाऱ्या नक्षलवाद्यांना रोजगार, शिक्षण, पुनर्वसन आणि सुरक्षेसह सर्वतोपरी मदत करेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
गेल्या काही वर्षांत नक्षलग्रस्त भागात मोठ्या प्रमाणावर विकासकामे करण्यात आली आहेत. रस्ते, आरोग्य सुविधा, शिक्षण व्यवस्था आणि रोजगाराच्या संधी वाढल्यामुळे स्थानिक पातळीवर नक्षलवाद्यांचा जनाधार कमी होत चालल्याचे प्रशासनाचे म्हणणे आहे. या पार्श्वभूमीवर मोठ्या प्रमाणावर झालेली ही शरणागती नक्षल चळवळीच्या कमकुवत होत चाललेल्या स्थितीचे द्योतक मानली जात आहे.
तेलंगणाचे मुख्यमंत्री Revanth Reddy यांनी आत्मसमर्पण केलेल्या नक्षलवाद्यांचे स्वागत करत सांगितले की, महात्मा गांधींच्या देशात हिंसा आणि सशस्त्र संघर्षाच्या मार्गाने कोणत्याही समस्येचे समाधान होऊ शकत नाही. अनेक तरुण विविध कारणांमुळे चुकीच्या मार्गावर गेले असले तरी आता त्यांनी शांतता आणि लोकशाहीच्या मार्गावर परतण्याचा निर्णय घेतला आहे, ही अत्यंत सकारात्मक बाब आहे. राज्य सरकार अशा सर्वांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी आणि त्यांचे पुनर्वसन करण्यासाठी कटिबद्ध असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
मुख्यमंत्री रेड्डी यांनी पुढे सांगितले की, नक्षलवाद्यांनी ‘बुलेट’च्या राजकारणाचा मार्ग सोडून ‘बॅलेट’च्या लोकशाही मार्गाचा स्वीकार करावा. लोकशाही व्यवस्थेत जनतेच्या प्रश्नांसाठी लढण्याचे सर्वात प्रभावी माध्यम म्हणजे निवडणूक प्रक्रिया असून त्याद्वारे समाजासाठी काम करण्याची मोठी संधी उपलब्ध आहे. आत्मसमर्पण करणाऱ्या सर्वांना रोजगार, शिक्षण, सुरक्षा आणि सन्मानजनक पुनर्वसनासाठी राज्य सरकारकडून आवश्यक ती सर्व मदत दिली जाईल, असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.
About the Author
