गडचिरोली विशेष प्रतिनिधी दिनांक:- 3 सप्टेंबर 2026
गडचिरोली जिल्ह्यात अनेक वर्षे हिंसाचार, नक्षलवाद आणि विकासातील अडथळ्यांनी प्रभावित झालेल्या भागात आता शांतता, पुनर्वसन आणि विकासाचा नवा अध्याय आकार घेताना दिसत आहे. हिंसाचाराचा मार्ग सोडून मुख्य प्रवाहात परतलेल्या नागरिकांना केवळ पुनर्वसनाचा लाभ देण्यापुरते मर्यादित न ठेवता त्यांना समाजाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाच्या प्रक्रियेत सक्रिय सहभागी करून घेण्याचा महत्त्वपूर्ण उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे. याच उपक्रमाचा एक भाग म्हणून मुख्य प्रवाहात परतलेल्या सुमारे १०० पुनर्वसन झालेल्या नागरिकांचा विशेष गट गुरुवारी गडचिरोली पोलीस परिसरातून बेंगळुरू येथील ‘आर्ट ऑफ लिव्हिंग’ आश्रमाकडे रवाना झाला.
लॉयड्स मेटल्स अँड एनर्जी लिमिटेड, लॉयड्स इनफिनिट फाउंडेशन आणि गडचिरोली पोलीस प्रशासन यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून हा उपक्रम राबविण्यात येत आहे. पुनर्वसन झालेल्या नागरिकांना समाजाच्या मुख्य प्रवाहात अधिक सक्षमपणे जोडणे, त्यांना सकारात्मक जीवनाचा अनुभव देणे तसेच ग्रामीण भागातील विकासाच्या प्रक्रियेत त्यांचा सहभाग वाढविणे, हा या उपक्रमामागील व्यापक उद्देश आहे. त्यामुळे बेंगळुरूकडे निघालेला हा प्रवास केवळ एक दौरा न राहता पुनर्वसनाच्या पुढील टप्प्याची सुरुवात मानली जात आहे.
या विशेष गटाला निरोप देण्यासाठी गडचिरोली पोलीस परिसरात आयोजित करण्यात आलेल्या कार्यक्रमाला पोलीस प्रशासनातील वरिष्ठ अधिकारी, लॉयड्स मेटल्स अँड एनर्जी लिमिटेडचे अधिकारी तसेच लॉयड्स मिशन फॉर ग्लोबल स्किल्स अँड एंटरप्रेन्योरशिपचे वरिष्ठ पदाधिकारी उपस्थित होते. मान्यवरांच्या उपस्थितीत हिरवा झेंडा दाखवून या गटाला बेंगळुरूकडे रवाना करण्यात आले.
या कार्यक्रमाचे विशेष आकर्षण ठरले ते श्री. भूपती यांची उपस्थिती. सोनू उर्फ मल्लोजुला वेणुगोपाल या नावाने परिचित असलेले भूपती हे एकेकाळी देशातील प्रमुख नक्षलवादी नेत्यांमध्ये गणले जात होते. हिंसाचाराचा मार्ग सोडून मुख्य प्रवाहात परतल्यानंतर त्यांच्या जीवनाला आता नवी दिशा मिळाली आहे. नुकतीच त्यांची गोंडवाना विद्यापीठात ‘ग्रामसभा समन्वयक’ म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. त्यामुळे एकेकाळी संघर्षाच्या मार्गावर असलेले व्यक्तिमत्त्व आज समाजाच्या विकास प्रक्रियेत योगदान देण्याच्या भूमिकेत आले आहे, ही या बदलाची महत्त्वपूर्ण बाजू मानली जात आहे.
या विशेष गटाचे नेतृत्व असिन राजाराम उर्फ अनिल करीत आहेत. त्यांनीही मुख्य प्रवाहात परतल्यानंतर आपल्या जीवनाला नवी दिशा दिली असून, गेल्या जवळपास दोन वर्षांपासून ते लॉयड्ससोबत कार्यरत आहेत. आपल्या सहकाऱ्यांना संबोधित करताना सोनू यांनी विविध संस्था पुनर्वसन झालेल्या नागरिकांच्या मदतीसाठी पुढे येत असल्याचे सांगितले. मुख्य प्रवाहात परतल्यानंतर समाजामध्ये काम करण्याची आणि लोकांच्या आर्थिक व सामाजिक विकासासाठी योगदान देण्याची इच्छा त्यांनी व्यक्त केली. लोकांच्या हितासाठी होत असलेल्या या सर्व प्रयत्नांचे त्यांनी स्वागत केले.
गडचिरोलीमध्ये २००५ ते २०२६ या कालावधीत ८०० हून अधिक नागरिकांनी हिंसाचाराचा मार्ग सोडून मुख्य प्रवाहात पुनरागमन केले आहे. मात्र, आत्मसमर्पणानंतर किंवा पुनर्वसनानंतर या नागरिकांना सन्मानजनक रोजगार उपलब्ध करून देणे आणि त्यांना समाजाच्या मुख्य प्रवाहात स्थिरपणे उभे करणे हे प्रशासनासमोरील मोठे आव्हान राहिले आहे. या आव्हानाला संधीमध्ये रूपांतरित करण्यासाठी गडचिरोली पोलीस प्रशासन आणि लॉयड्स मेटल्स अँड एनर्जी लिमिटेडचे व्यवस्थापकीय संचालक बी. प्रभाकरन यांच्या संयुक्त पुढाकारातून पुनर्वसन झालेल्या शेकडो नागरिकांना लॉयड्स मेटल्समध्ये कायमस्वरूपी रोजगार उपलब्ध करून देण्यात आला आहे.
रोजगाराच्या माध्यमातून आर्थिक स्थैर्य मिळवून देण्याबरोबरच आता या नागरिकांना ग्रामीण विकासाच्या प्रक्रियेत सहभागी करून घेण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. ‘आर्ट ऑफ लिव्हिंग’, लॉयड्स मेटल्स आणि गडचिरोली पोलीस प्रशासन यांच्या सहकार्याने जिल्ह्यातील विविध गावांमध्ये शेती आणि सिंचनाशी संबंधित विशेष प्रकल्प राबविण्याची तयारी करण्यात आली आहे. या माध्यमातून सेंद्रिय शेती, बहुपीक पद्धती, आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान तसेच सौरऊर्जेवर आधारित सिंचन पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यात येणार आहे. ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविणे, शेती अधिक शाश्वत करणे आणि स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे, हा या प्रयत्नांचा केंद्रबिंदू आहे.
या प्रकल्पांना लॉयड्स मेटल्स आणि गडचिरोली पोलीस प्रशासनाकडून आवश्यक सहकार्य आणि पाठबळ दिले जाणार आहे. त्यामुळे पुनर्वसन झालेल्या नागरिकांना केवळ रोजगार देण्यापेक्षा त्यांच्या अनुभवाचा आणि स्थानिक पातळीवरील सहभागाचा उपयोग गावांच्या विकासासाठी करण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून होत आहे. हिंसाचाराच्या सावटातून बाहेर पडलेल्या नागरिकांनी आता शेती, सिंचन, कौशल्य विकास आणि सामाजिक प्रगतीच्या माध्यमातून आपल्या गावांच्या उभारणीत योगदान देणे, हा या उपक्रमाचा सकारात्मक संदेश आहे.
दरम्यान, लॉयड्स मेटल्सने स्वीकारलेला ‘गडचिरोली फर्स्ट’ हा दृष्टिकोनही या उपक्रमात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. कंपनीचे व्यवस्थापकीय संचालक बी. प्रभाकरन यांच्या नेतृत्वाखाली स्थानिक विकासाला प्राधान्य देत विविध उपक्रम हाती घेण्यात येत आहेत. स्थानिक युवकांना रोजगारासाठी आवश्यक कौशल्ये उपलब्ध व्हावीत यासाठी स्किल अकादमीची स्थापना करण्यात येत असून, त्यातून हजारो युवकांना कौशल्य विकासाचे प्रशिक्षण देण्याचे उद्दिष्ट आहे.
गडचिरोलीतील स्थानिक नागरिक आणि आदिवासी समाजाला विकासाच्या प्रक्रियेत अधिकाधिक सहभागी करून घेण्यावर कंपनीचा भर असल्याचे या उपक्रमातून स्पष्ट होत आहे. औद्योगिक विकासासोबतच स्थानिक रोजगार, कौशल्य विकास, शेती, सिंचन आणि सामाजिक पुनर्वसन यांचा समन्वय साधण्याचा प्रयत्न होत असल्याने हा उपक्रम पारंपरिक कॉर्पोरेट सामाजिक जबाबदारीच्या चौकटीपेक्षा व्यापक स्वरूपाचा ठरत आहे.
गडचिरोली पोलीस प्रशासनाचे आयजी संदीप पाटील, पोलीस अधीक्षक एम. रमेश आणि लॉयड्स मेटल्सचे व्यवस्थापकीय संचालक बी. प्रभाकरन यांच्या मार्गदर्शनाखाली या संपूर्ण उपक्रमाला पुढे नेण्यात येत आहे. ‘आर्ट ऑफ लिव्हिंग’सोबतच्या सहकार्याच्या माध्यमातून जिल्ह्याच्या सामाजिक, आर्थिक आणि आध्यात्मिक विकासासाठी दीर्घकालीन रोडमॅप तयार करण्याच्या दिशेनेही प्रयत्न सुरू आहेत.
एकेकाळी बंदुकीच्या सावटाखाली असलेल्या भागात आता रोजगार, शेती, शिक्षण, कौशल्य विकास आणि सामाजिक पुनर्वसनाची चर्चा सुरू होणे, हा गडचिरोलीच्या बदलत्या परिस्थितीचा महत्त्वपूर्ण संकेत आहे. पुनर्वसन झालेल्या नागरिकांना सन्मानाने जगण्याची संधी देत त्यांनाच विकासाच्या प्रक्रियेचा भाग बनविण्याचा हा प्रयोग यशस्वी ठरल्यास त्याचा व्यापक परिणाम ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर होऊ शकतो.
बेंगळुरूतील ‘आर्ट ऑफ लिव्हिंग’ आश्रमाकडे रवाना झालेला सुमारे १०० नागरिकांचा हा गट त्यामुळे केवळ एका संस्थेच्या भेटीसाठी निघालेला प्रवास नाही; तर संघर्षातून विकासाकडे, हिंसाचारातून शांततेकडे आणि पुनर्वसनातून स्वावलंबनाकडे वाटचाल करणाऱ्या गडचिरोलीच्या बदलत्या चित्राचे प्रतीक ठरत आहे. प्रशासन, उद्योग क्षेत्र, आध्यात्मिक संस्था आणि मुख्य प्रवाहात परतलेले नागरिक एका समान उद्दिष्टासाठी एकत्र येत असतील, तर गडचिरोलीच्या विकासाला नवी दिशा मिळू शकते. शांतता टिकवून ठेवतानाच तिचे रूपांतर रोजगार, आर्थिक स्वावलंबन आणि शाश्वत विकासात करण्याचे खरे आव्हान आता पुढे आहे.
About the Author
