संदीप राचर्लावार मुख्य संपादक
विशेष संपादकीय दिनांक:- 20 मे 2026
एकेकाळी देशातील सर्वाधिक नक्षलग्रस्त जिल्हा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गडचिरोलीची प्रतिमा आता वेगाने बदलताना दिसत आहे. अनेक दशकांपासून भीती, हिंसा, दहशत आणि बंदुकीच्या आवाजात जगणारा हा जिल्हा आज शांतता, विकास आणि विश्वासाच्या नव्या पर्वाकडे वाटचाल करत आहे. “Heartiest Congratulations Team Gadchiroli for eradicating Maoist from Gadchiroli” हा संदेश केवळ अभिनंदनापुरता मर्यादित नाही, तर तो गडचिरोलीच्या बदलत्या इतिहासाचा आणि नव्या भविष्याचा प्रतीकात्मक दस्तऐवज ठरत आहे.
गेल्या काही वर्षांत गडचिरोली पोलीस दल, सी-६० कमांडो, केंद्रीय सुरक्षा दल आणि स्थानिक प्रशासनाने अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने माओवादी संघटनांविरोधात लढा उभारला. या लढ्याला दिशा देण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य पोलीस अधीक्षक निलोत्पल यांच्या नेतृत्वाखाली घडताना दिसले. त्यांच्या अचूक रणनीती, माहिती संकलनातील सुधारणा, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर, जवानांमधील समन्वय आणि स्थानिक नागरिकांशी विश्वासाचे नाते निर्माण करण्याच्या धोरणामुळे माओवादी हालचालींवर मोठ्या प्रमाणात नियंत्रण मिळवण्यात यश आले.
गडचिरोलीतील हा बदल केवळ बंदुकीच्या कारवायांचा परिणाम नाही, तर तो विकासाच्या शक्तीचा विजय आहे. ज्या भागांमध्ये एकेकाळी प्रशासन पोहोचण्यास घाबरत होते, त्या दुर्गम जंगल पट्ट्यांमध्ये आता रस्ते निर्माण होत आहेत, पूल उभे राहत आहेत, मोबाईल नेटवर्क सुरू होत आहे, शाळा आणि आरोग्य सुविधा उपलब्ध होत आहेत. शासनाच्या विविध योजना तळागाळापर्यंत पोहोचू लागल्याने स्थानिक नागरिकांचा शासनावरील विश्वास वाढत आहे. विशेषतः आदिवासी युवक शिक्षण, रोजगार आणि व्यवसायाच्या दिशेने वळताना दिसत आहेत, हीच खरी गडचिरोलीच्या बदलाची नांदी आहे.
पूर्वी माओवादी भीतीमुळे अनेक गावांमध्ये सूर्यास्तानंतर शांतता आणि दहशतीचे वातावरण असायचे. सामान्य नागरिक, व्यापारी, शिक्षक, आरोग्य कर्मचारी आणि शासकीय अधिकारी यांना कायम भीतीच्या सावटाखाली काम करावे लागायचे. मात्र आज परिस्थिती मोठ्या प्रमाणात बदलताना दिसत आहे. गावागावांत बाजारपेठा वाढत आहेत, शासकीय कामांना वेग आला आहे आणि विकासकामांमध्ये लोकांचा सहभाग वाढत आहे. हीच खरी लोकशाहीची ताकद आहे.
या यशामध्ये सी-६० जवानांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. दुर्गम जंगलांमध्ये, अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत, जीव धोक्यात घालून जवानांनी केलेल्या धाडसी मोहिमांमुळे अनेक जहाल माओवादी ठार झाले, तर अनेकांनी आत्मसमर्पण करून हिंसेचा मार्ग सोडला. मात्र या संघर्षात अनेक जवानांनी सर्वोच्च बलिदानही दिले. त्यामुळे गडचिरोलीतील आजचे यश हे त्या शहीद जवानांच्या त्यागाचे आणि त्यांच्या कुटुंबीयांच्या बलिदानाचेही प्रतीक आहे. जिल्हा त्यांच्या ऋणात कायम राहील.
महत्त्वाची बाब म्हणजे, गडचिरोलीतील या सकारात्मक बदलाची दखल आता केंद्र शासनानेही घेतली आहे. सुरक्षा आणि विकास यांचा समतोल राखत गडचिरोलीत उभे राहिलेले मॉडेल हे देशातील इतर नक्षलग्रस्त भागांसाठी प्रेरणादायी ठरत असल्याचे चित्र आहे. एकेकाळी माओवादी कारवायांसाठी ओळखला जाणारा हा जिल्हा आता उद्योग, रोजगार, पर्यटन आणि विकासाच्या संधींसाठी चर्चेत येऊ लागला आहे. कोनसरीसारखे औद्योगिक प्रकल्प, वाढती पायाभूत सुविधा आणि प्रशासनाचा वाढता संपर्क यामुळे गडचिरोलीच्या आर्थिक परिवर्तनालाही गती मिळत आहे.
तथापि, माओवादाविरोधातील लढा केवळ सुरक्षा कारवायांनी पूर्ण होणार नाही, हेही वास्तव आहे. विकास, शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि सामाजिक न्याय यावर सातत्याने भर देणे तितकेच आवश्यक आहे. कारण बंदुकीने भीती कमी करता येते; पण विश्वास जिंकण्यासाठी विकास आणि संवाद हाच सर्वात प्रभावी मार्ग असतो.
आज गडचिरोली नव्या आत्मविश्वासाने उभा राहत आहे. अनेक दशकांच्या संघर्षानंतर जिल्हा आता नव्या युगात प्रवेश करत असल्याचे चित्र आहे. भीतीच्या जंगलातून विकासाच्या महामार्गावर आलेल्या गडचिरोलीसाठी हा काळ ऐतिहासिक ठरत असून, भविष्यात “नक्षलग्रस्त जिल्हा” नव्हे तर “विकास आणि शांततेचा आदर्श जिल्हा” म्हणून गडचिरोलीची ओळख निर्माण होईल, अशी आशा आता अधिक दृढ होत आहे.
About the Author
